Charlotte van den Wall Bake als minister van VWS: ‘Ik zou van werkgeluk een topprioriteit maken’

Charlotte van den Wall Bake is coach, trainer en spreker en begeleidt al ruim twintig jaar zorgprofessionals. Stel dat zij morgen minister van VWS zou zijn, welke keuzes zou ze dan maken? ‘Alleen door te investeren in leiderschap, teambegeleiding, individuele preventie en mentale gezondheid, investeren we echt in de zorg.’

Charlotte van den Wall Bake werkt dagelijks met leiders én teams en ziet van dichtbij waar het knelt in praktijken en ziekenhuizen. ‘Ik ben nu 23 jaar zelfstandig ondernemer en 90% van mijn werkveld zit in de zorg. Ik begeleid dus wat ik altijd ‘de witte jassen’ noem en zie hoeveel er dagelijks van hen gevraagd wordt.’ Ze hoeft niet lang na te denken over de maatregelen die ze als minister zou nemen: ze zou investeren in leiderschap, teambegeleiding, individuele stresspreventie en van werkgeluk een prioriteit maken.  

‘Stel scholing in leiderschap verplicht’

Charlotte van den Wall Bake: ‘Een zorgprofessional wordt opgeleid om goede zorg te leveren, niet om leiding te geven. En toch worden huisartsen, tandartsen en medisch specialisten vaak ineens leider van een team als ze een praktijk starten. Met alle respect: ze doen vaak maar wat. Dat komt doordat in medische en tandheelkundige opleidingen nauwelijks aandacht is voor leiderschap, communicatie of groepsdynamiek. Hoe voer je een lastig gesprek? Hoe bereid je dat voor? Welke interventies kun je doen in een team? Dat leren ze nu niet.’

Als minister zou ze leiderschapstraining daarom verplicht laten opnemen in het curriculum. ‘Niet als vrijblijvende vaardigheid, maar als essentieel onderdeel van het beroep. Goede zorg verlenen is één vak, maar mensen op een goede manier leiden is een heel ander vak. Dat laten we nu veel te vaak aan toeval over.’

‘Investeer in teamdynamiek als preventie’

De tweede maatregel raakt aan wat Van den Wall Bake dagelijks ziet gebeuren in praktijken en afdelingen: spanningen in teams die te laat worden opgepakt. ‘We hebben te maken met een krappe arbeidsmarkt, met veel parttimers, met hoge werkdruk en verschillende generaties die anders naar werk kijken. Dat schuurt wel eens. Daar komt steeds vaker ook agressie vanuit patiënten bij. Die dynamiek heeft enorme impact op teams. Toch wachten we vaak tot het misgaat.’

Als minister zou zij structureel geld vrijmaken voor begeleiding van teams, om problemen te voorkomen. ‘Net zoals we patiënten stimuleren om aan preventie te doen, moeten we dat ook met teams doen. Die preventie moet zich richten op samenwerking, psychologische veiligheid en het tijdig herkennen van signalen. Dan heb je minder conflicten, minder uitval en minder uitstroom uit de zorg.’

‘Zet ook in op individuele stresspreventie’

De derde maatregel ligt in het verlengde daarvan: ga niet pas ingrijpen als iemand al is uitgevallen. ‘We zijn nu vooral bezig met het fixen van burn-outs, terwijl we veel meer zouden moeten investeren in het voorkómen ervan. Ik zou inzetten op structurele aandacht voor realistische werkdruk, herstelmomenten en zelfzorg. De Belgische neuropsychiater Theo Compernolle heeft hier bijvoorbeeld een goede richtlijn voor: werk in blokken van 45 minuten met regelmatig korte pauzes. Die pauzes zijn nodig om prikkels te verwerken. Anders put je jezelf uit.’

Veel zorgprofessionals zijn sterk empathisch en mensgericht, constateert ze. ‘Dat maakt ze goed in hun vak, maar ook kwetsbaar. Ze zorgen uitstekend voor anderen, maar slecht voor zichzelf. Stresspreventie, investeren in weerbaarheid en grenzen stellen moet weer normaal worden in de zorg. Over een paar jaar moet één op de vier werkenden in Nederland in de zorg werken om de vraag aan te kunnen. Dat redden we nooit als mensen massaal uitvallen.’

‘Maak van werkgeluk en mentale gezondheid prioriteit’

Tenslotte pleit ze ervoor werkgeluk en mentale gezondheid van zorgprofessionals net zo serieus te nemen als patiëntveiligheid. ‘Hoe het met de zorgprofessional gaat, blijft vaak buiten beeld. Dat moet veranderen. De vraag ‘Hoe is het met jou?’ zou een normale kwaliteitsvraag moeten zijn. Zoals je een thermometer gebruikt om te weten of je ziek bent, zo zou je ook signalen moeten hebben voor mentale overbelasting. Goede zorg bestaat niet zonder gezonde zorgverleners.’

‘Intussen ben ik wel blij dat ik niet in Den Haag zit, want ik maak me grote zorgen over de toekomst van de zorg. Als we blijven denken in noodoplossingen en kortetermijnmaatregelen, dan blijven we achter de feiten aanlopen. Alleen door te investeren in leiderschap, teambegeleiding, individuele preventie en mentale gezondheid, investeren we echt in de zorg.’

Link: Charlotte van den Wall Bake over teambinding en veilige werkomgeving: ‘Maak tijd, ga de dialoog aan en begin van onderop’,  5 april 2024