Voortvarend leiding geven – ook als je geen natuurlijke leider bent

Effectief leiderschap in de tandartspraktijk draait minder om charisma of natuurlijk overwicht, dan om besluitvaardigheid, consistentie en communicatie. Dat stelt Sjoerd Kuiken in een artikel met de titel Hoe te leiden als je geen leider bent. Hij bespreekt hoe tandarts-praktijkhouders effectief leiding kunnen geven, ook als zij zichzelf niet als natuurlijke leiders beschouwen.

Zodra een tandarts een eigen praktijk start, wordt hij of zij automatisch ook ondernemer en dus verantwoordelijk voor het aansturen van een team. Hoewel sommige taken in de praktijk gedelegeerd kunnen worden, blijft de rol van leider onvermijdelijk bij de praktijkhouder zelf. De kern van het artikel is dat leiderschap in de tandartspraktijk minder draait om een aangeboren karaktereigenschap, en meer om het nemen van verantwoordelijkheid en het scheppen van duidelijkheid.

Ongemakkelijke rol

Veel tandarts-praktijkhouders voelen zich ongemakkelijk in de rol van leider. Zij identificeren zich primair als zorgverlener, niet als aanvoerder. Die terughoudendheid leidt vaak tot onduidelijkheid binnen het team. Volgens de auteur ontstaat er dan ‘lijden’ in plaats van ‘leiden’: de praktijkhouder vermijdt beslissingen, uit angst voor weerstand of conflicten, en laat problemen daardoor voortbestaan.

Voorspelbaar en duidelijk

In gesprekken met praktijkteams hoort de auteur regelmatig dat medewerkers juist behoefte hebben aan een ‘baas’. Dat betekent niet per se een autoritaire leider, maar iemand die richting geeft, regels stelt en beslissingen durft te nemen. Medewerkers blijken over het algemeen minder behoefte te hebben aan volledige autonomie dan aan voorspelbaarheid en duidelijke kaders.

Keuzes vooruit schuiven

Met een praktijkvoorbeeld illustreert Kuiken dit spanningsveld. In een tandartspraktijk in Noord-Nederland ontstond wrijving tussen twee medewerkers over de verdeling van ondersteunende taken. De praktijkhouder trad niet op, deels vanwege tijdgebrek, maar ook uit onzekerheid over haar rol. Medewerkers gaven juist aan behoefte te hebben aan duidelijkheid en sturing. Door geen keuze te maken, liet de praktijkhouder de spanning oplopen en bleef de oorzaak van de irritatie bestaan.

Durf te beslissen

In een andere praktijk vroeg de praktijkhouder regelmatig om ideeën van medewerkers, maar nam vervolgens geen besluiten over de voorstellen die hij ontving. Hierdoor bleef onduidelijkheid bestaan en groeide frustratie binnen het team. De medewerkers gaven aan dat het hen niet eens zoveel uitmaakte welke beslissingen werden genomen, zolang er maar beslissingen kwamen.

‘Zeg gewoon nee’

De auteur vergelijkt deze situaties met alledaagse voorbeelden. Zo beschrijft hij hoe zijn kind vroeg om extra gametijd en hij het antwoord uitstelde uit angst voor een negatieve reactie. De onderliggende boodschap van het kind – ‘zeg gewoon nee’ – weerspiegelt de behoefte van medewerkers aan duidelijkheid en consequente regels.

Duidelijkheid, zo stelt Kuiken, bestaat uit vijf kernaspecten:

1. Beslissingen nemen en knopen doorhakken.
2. Richting geven aan de ontwikkeling van de praktijk.
3. Regels stellen.
4. Taken afbakenen en verdelen.
5. Problemen benoemen en oplossen.

Drie praktische adviezen

Daarmee draait effectief leiderschap in de tandartspraktijk minder om charisma of natuurlijk overwicht, en meer om besluitvaardigheid, consistentie en communicatie. Kuiken besluit zijn artikel met drie praktische adviezen voor praktijkhouders die geen geboren leider zijn:

• Neem beslissingen,
• Maak je eigen mening leidend in plaats van die van anderen,
• Stel duidelijke regels en handhaaf die.

Liever een minder perfecte beslissing dan helemaal geen, betoogt Kuiken. Daarmee wordt leiderschap concreet, haalbaar en vooral: duidelijk. Hoe de rollen qua leiderschap tussen praktijkhouder en praktijkmanager zouden moeten verdeeld, laat Kuiken opvallend genoeg buiten beschouwing.

Link: Kuiken Management, Over duidelijk leiderschap