Lachen, leren en écht ervaren: wat Bonaire ons leert over culturele samenwerking in de zorg

We zijn uitgenodigd op Bonaire om een training te geven aan zorgprofessionals. Een bijzondere plek om te werken, met een eigen dynamiek en cultuur. Tegelijk herkennen we veel van wat we hier tegenkomen uit onze trainingen in Nederland. Ook daar werken zorgprofessionals dagelijks samen met mensen met verschillende achtergronden, waarden, gewoonten en ideeën over communicatie, leiderschap en professionaliteit. Een blog door Rianne Schrijver en Marlies Schippers van KennisConnect.
 
In onze trainingen draait leren altijd om ervaren. We willen dat deelnemers zelf voelen wat er gebeurt in een gesprek, in een samenwerking of in een lastige situatie. Zodra je oefent, reageert de ander anders dan je had verwacht, ontstaat er twijfel of merk je dat jouw aanpak niet het effect heeft dat je voor ogen had. Juist dan wordt leren interessant, omdat gedrag zichtbaar wordt en je direct kunt onderzoeken wat er gebeurt.

Leren krijgt betekenis als je het ervaart

Tijdens een live training verandert de sfeer zodra deelnemers zelf aan de slag gaan. Een oefening roept herkenning op, een reactie verrast of iemand merkt ineens hoe sterk een eigen gewoonte meespeelt. Dan krijgt theorie betekenis, omdat deelnemers haar direct kunnen verbinden aan hun eigen gedrag.

De leercyclus van David Kolb sluit goed aan bij die manier van werken. Je ervaart iets, kijkt terug op wat er gebeurde, probeert te begrijpen waarom het zo liep en test vervolgens een andere aanpak. In de praktijk werkt dat heel concreet. Je kunt denken dat je duidelijk communiceert of goed luistert, totdat je merkt dat de ander jouw woorden heel anders interpreteert. Dat inzicht blijft vaak beter hangen dan een uitleg op papier. Voor samenwerking geldt hetzelfde. Iedereen neemt een eigen referentiekader mee. Dat merk je vooral wanneer verwachtingen niet vanzelfsprekend op elkaar aansluiten.

Op Bonaire worden relaties extra zichtbaar

Op Bonaire is de gemeenschap klein en zijn relaties sterk met elkaar verweven. Mensen kennen elkaar vaak via meerdere wegen. Een collega kom je later tegen op een dansfeest en een patiënt kan familie zijn van iemand die je kent. Werk en privé raken elkaar regelmatig. Dat maakt professionele nabijheid heel tastbaar. Hoe ga je om met grenzen in een omgeving waarin mensen elkaar goed kennen? Wanneer helpt persoonlijk contact en wanneer vraagt een situatie om meer afstand? Hoe blijf je zorgvuldig in je rol en houd je tegelijk de relatie goed? 

Die dynamiek is overigens niet uniek voor Bonaire. Ook in kleine dorpen in Nederland kennen mensen elkaar vaak al jaren, lopen werk en privé door elkaar en kom je patiënten, collega’s en familieleden buiten de zorgsetting gewoon weer tegen. Juist daar merk je hoe belangrijk het is om bewust om te gaan met nabijheid, vertrouwelijkheid en rolverdeling.

Culturele samenwerking vraagt nieuwsgierigheid

In de zorg werken mensen met heel verschillende achtergronden, overtuigingen en ervaringen samen. Dat zie je terug in hoe iemand communiceert, omgaat met hiërarchie, feedback geeft, verantwoordelijkheid neemt of contact maakt met een patiënt. In zulke situaties wordt al snel zichtbaar hoe gemakkelijk we gedrag beoordelen vanuit onze eigen normen. We denken dat we helder zijn, professioneel reageren of ruimte geven, terwijl de ander dat heel anders kan beleven.

Cultuursensitief samenwerken vraagt daarom om nieuwsgierigheid. Wat maakt dat iemand op deze manier reageert? Welke verwachtingen spelen mee? Wat vindt iemand belangrijk? En welke vanzelfsprekendheden neem ik zelf mee in dit gesprek? Dat laatste is minstens zo relevant. Iedereen kijkt vanuit een eigen geschiedenis, opleiding, cultuur en werkervaring. Die bril beïnvloedt hoe we luisteren, interpreteren en reageren. Wie zich daarvan bewust is, kan beter afstemmen op de ander en voorkomt dat verschillen onnodig tot irritatie of misverstanden leiden.

Juist in het oefenen wordt veel zichtbaar

Tijdens de training zien we hoe snel zulke patronen boven tafel komen. Deelnemers proberen iets uit en krijgen direct een reactie terug. Soms ontstaat er spanning, soms herkenning en vaak ook veel humor. Dat lachen speelt een belangrijke rol. Het maakt de sfeer lichter en helpt mensen om met enige afstand naar hun eigen gedrag te kijken.

Een deelnemer merkt ineens hoe snel hij invult voor een ander, een ander ontdekt dat ze veel directer communiceert dan ze zelf dacht. Zulke momenten leveren vaak de mooiste gesprekken op, omdat er iets zichtbaar wordt wat in het dagelijks werk gemakkelijk onder de radar blijft. Een training biedt de ruimte om daarmee te experimenteren. Je kunt een andere aanpak proberen, ervaren wat dat doet en vervolgens bepalen wat bij jou past. Zo wordt leren persoonlijk én praktisch.

En ondertussen leren wij net zo goed

Wat deze dagen op Bonaire voor ons extra bijzonder maakt, is de enorme gastvrijheid. We voelen ons vanaf het eerste moment welkom. De assistenten en apothekers ontvangen ons met zoveel warmte, openheid en enthousiasme dat het bijna onmogelijk is om daar zelf niet door geraakt te worden. We zijn ook onder de indruk van hun betrokkenheid. Zelfs in het weekend nemen mensen deel aan de trainingen. Ze maken tijd vrij, stellen vragen, oefenen actief mee en zijn oprecht blij met de mogelijkheid om samen te leren. Dat enthousiasme werkt aanstekelijk.

En terwijl wij hier zijn om trainingen te geven, leren wij minstens zoveel van hen. Van de persoonlijke benadering van patiënten. Van de rust die ze nemen in het contact. Van de aandacht voor wat iemand werkelijk nodig heeft. En van de enorme bereidheid om alles te doen wat binnen hun mogelijkheden ligt om een patiënt te helpen. Dat is misschien wel wat we het meest meenemen naar huis: goede zorg zit niet alleen in kennis en vakmanschap, maar ook in hoe je aanwezig bent bij de ander.

De dagen op Bonaire voelen voor ons als een cadeautje. We zijn hier gekomen om kennis en ervaring te delen, en gaan zelf met minstens zoveel nieuwe indrukken naar huis. Met veel waardering voor de assistenten en apothekers die we hebben ontmoet, voor hun gastvrijheid en voor de manier waarop zij zorg dichtbij en persoonlijk maken.

Meer lezen?

• KennisConnect
• Actueel-webinar over werkgeluk: 'Waar vertrouwen bestaat, floreert werkgeluk', 17 maart 2026
• KennisConnect coacht teams en leiders in de zorg: ‘Alles draait bij ons om werkgeluk’, 15 december 2025