Doorbreek de dramadriehoek

De dramadriehoek van Karpman is een pakkend model om eens geheel anders te kijken naar menselijke communicatie. Het laat zien hoe mensen op elkaar reageren vanuit onbewust en onproductief voorkeursgedrag, ook wel ‘Dramaposities’ genoemd.

Wanneer we met elkaar communiceren, zijn er drie ‘dramaposities’ die we als mens (leidinggevende of medewerker) kunnen innemen:
de Redder, het Slachtoffer of de Aanklager.

De Redder:
De redder helpt vooral ongevraagd. De redder denkt te weten wat goed is voor de ander.
De redder maakt en houdt anderen door zijn hulp afhankelijk. De redder voelt en handelt voor de ander zonder dit eerst met de betrokkene te overleggen en plaatst deze daardoor snel in een afhankelijkheidspositie. De redder ziet zichzelf als onmisbaar voor de organisatie of als degene die het hardst werkt. (“Als ik er niet zou zijn dan….”)

Het Slachtoffer:
Het Slachtoffer stelt zich machteloos en afhankelijk op. Het slachtoffer kan niets veranderen aan zijn/haar situatie: het ‘overkomt’ hem/haar gewoon en de oorzaken van alle onheil ligt buiten hem/haar. Het Slachtoffer zoekt een redder. Als die het niet goed doet, zal het slachtoffer ook daar weer over klagen.

De Aanklager:
De aanklager is vooral boos en verbitterd en legt de schuld van alles wat fout gaat neer bij anderen en wijst hen maar al te graag op hun tekortkomingen. De aanklager wil koste wat kost zijn gelijk behalen. De aanklager vindt anderen niet OK en laat dat duidelijk merken door het uiten van kritiek en afwijzing.

Verantwoordelijkheid ontlopen
Alle drie de dramaposities worden gebruikt om eigen verantwoordelijkheid te ontlopen of, bij de redder, zelfs verantwoordelijkheid te ontnemen:
De redder zegt: “Jij kunt het toch niet, kom maar hier!”
Het slachtoffer zeg: “Ik kan het niet want …………………..”
De aanklager zegt: “De ander is er schuld aan dat ik …..…. “

Eruit stappen
Wanneer je er nu voor jezelf op gaat letten, ga je zien dat ook jij vaak in meer of mindere mate ‘gevangen’ zit in een dramadriehoek.

Stap zelf uit de dramadriehoek met de volgende vuistregels:
• Stop met het bieden van ‘goede raad’ of ongevraagde hulp.
• Vraag om wat je nodig hebt en communiceer je behoeften i.p.v. je verwijten.
• Geef duidelijk je eigen grenzen aan.
• Manipuleer niet en laat je niet manipuleren.
• Vraag en geef duidelijke feedback.
• Stop geen energie in negatieve zaken om je heen die je niet kunt beïnvloeden.

“En wat ga JIJ doen?”
Hoe ga je om met anderen in dramaposities?

Slachtoffergedrag:
Het slachtoffer heeft altijd een excuus waarom iets niet gelukt is, vaak in combinatie met privéomstandigheden. In feite een vorm van emotionele chantage.

Zo iemand geef je duidelijk feedback over het getoonde gedrag. Je laat hem of haar passende oplossingen voor het probleem benoemen en hier vervolgens ook een duidelijke keuze in maken. Je stimuleert hem/haar vervolgens zelf actie te ondernemen richting deze oplossingen.

Aanklagergedrag:
De aanklager steekt voortdurend de beschuldigende vinger uit: “de politiek deugt niet”, “die ene manager…”, “het beleid….”, etc. Ook dit is een vorm van verantwoordelijkheid ontlopen want door naar anderen te wijzen hoeft de aanklager zelf niets te doen.
Duidelijke feedback over diens gedrag en van de aanklager eisen een keuze te maken, is ook hier de oplossing:
“En wat ga JIJ doen om het te veranderen?”

Reddergedrag:
De redder is bijvoorbeeld die medewerker die altijd tot laat op kantoor zit en/of geen gelegenheid voorbij laat gaan om te zeggen hoe druk hij/zij het heeft.
De manier om deze rol te ontmaskeren is wederom feedback geven, vragen naar het ‘Waarom’ van het gedrag om hem/haar vervolgens te confronteren met de verkeerde keuzes of motieven van dat moment.

In alle drie de situaties is het jouw taak als manager om het gedrag van de drie rollen te zien voor wat het is: een gebrek aan eigen verantwoordelijkheid. Blijf zélf uit de Dramadriehoek, geef feedback, communiceer duidelijk wat je ziet, wat je van de ander wil en wat je verwachtingen zijn. Maak de ander krachtiger door geen dingen te doen voor iemand die dat best zelf kan en stimuleer de ander zijn verantwoordelijkheid te nemen.

Al het andere is drama!

Jos Luypaers, trainingsbureau W2 Insight, info@w2insight.nl