Gedragswetenschapper Ben Tiggelaar: ‘Stereotypen’ over generaties zijn ‘moderne astrologie’

‘De meeste studies naar generatieverschillen deugen niet.’ Dat stelt Ben Tiggelaar, gedragswetenschapper en bestsellerauteur, in een column in NRC. HIerin haalt hij ‘de hardnekkige mythe’ onderuit dat generatieverschillen bepalend zijn voor gedrag op de werkvloer.

Tiggelaar noemt de omschrijvingen van generaties als Babyboomers, Generatie X, Millennials en Gen Z ‘stereotypen’. Hij stelt dat de meeste populaire onderzoeken naar generatieverschillen methodologisch niet deugen vanwege zogeheten ‘cross-sectioneel’ onderzoek, waarin mensen van verschillende leeftijden op één moment worden onderzocht en leeftijd, levensfase en generatie door elkaar worden gehaald. (Zie: Generatiedenken is meestal niet meer dan moderne astrologie, 11 maart 2026)

‘Gedrag wordt bepaald door levensfase’

Het is gewoon logisch dat een zestiger anders werkt dan een veertiger of een twintiger, stelt Tiggelaar. ‘Gedurende je loopbaan doe je ervaring op, verander je biologisch, krijg je nieuwe verantwoordelijkheden en verandert je privéleven. Een klassieke overzichtsstudie van Thomas Ng en Daniel Feldman laat zien dat oudere werknemers gemiddeld meer geneigd zijn om collega’s te helpen, minder ongelukken veroorzaken, minder te laat komen en minder verzuimen. Nogmaals: dit heeft niets met generaties te maken, want toen deze oudere medewerkers nog jong waren, kwamen ze net zo vaak te laat als de jongeren van nu.’

Tiggelaar verwijst naar Twenge, die stelt dat er tijdsintervalonderzoek nodig is. ‘Je peilt dan bijvoorbeeld in 1980, in 2000 en in 2020 bij de mensen die in dat jaar 25 zijn wat ze belangrijk vinden op het gebied van werk.’ Drie trends wijken dan af van de eerder genoemde stereotypen:

1. Jongere generaties stellen werk minder centraal dan Babyboomers en hechten juist meer waarde aan vrije tijd, in tegenstelling tot het bestaande beeld.
2. Uit het onderzoek komen geen meetbare generatieverschillen naar voren qua altruïsme. ‘We willen allemaal graag anderen helpen en maatschappelijk nuttig werk doen.’
3. Jongere generaties hechten juist meer aan status, geld en prestige dan Babyboomers deden toen zij jong waren.

‘Economische start vaak bepalend’

Op basis van het onderzoek betoogt Tiggelaar dat wat vaak aan ‘generatie’ wordt toegeschreven, in werkelijkheid wordt bepaald door de levensfase van mensen en de economische situatie bij de start van hun carrière. Hij vergelijkt het met de fases waarin onze muzieksmaak bepaald wordt (‘Voor meisjes bleek dertien de belangrijkste leeftijd. Voor jongens veertien.’). Zo blijkt uit onderzoek dat wie tijdens een crisis de arbeidsmarkt betreedt, levenslang meer hecht aan een hoog inkomen, terwijl wie start in een hoogconjunctuur zingeving hoger waardeert.

Daarnaast verschuiven voorkeuren gedurende de loopbaan: jongeren (van alle generaties) zetten inkomen voorop, terwijl zingeving pas later in de levensfase een luxe goed wordt dat belangrijker wordt naarmate de financiële basis op orde is. Tiggelaar citeert Robert Dur: ‘Zingeving is een beetje een luxe goed. Als je nog niet zoveel geld verdient, staat het maandelijks betalen van de huur en de boodschappen voorop.’

‘Moderne astrologie’

Tiggelaar noemt het hanteren van labels voor genraties ‘moderne astrologie’ en waarschuwt dat ‘generationalisme’, ofwel het blijven herhalen van stereotypen, leidt tot polarisatie en uitsluiting. ‘Generaties zijn als sterrenbeelden. Aan de hand van één kenmerk – wanneer ben jij geboren – worden je allerlei eigenschappen toegedicht. Onderzoek maakt gehakt van deze moderne astrologie. Werkgevers moeten zich daarom niet afvragen: hoe ga ik om met Millennials en Gen Z’ers? Maar: hoe speel ik in op de behoeften van medewerkers in verschillende levensfasen?’

Link: NRC, Generatiedenken is meestal niet meer dan moderne astrologie, 11 maart 2026