Eigenaarschap in de praktijk: Wie zet het vuilnis buiten als Marie met vakantie is?

Hoe zorg je dat iedereen zich mede-eigenaar voelt van de praktijk en dat ieder teamlid uit zichzelf een taak oppakt? Waarom lijkt eigenaarschap in een praktijk met parttimers en shifts zo lastig te ontwikkelen, vraagt Charlotte van den Wall Bake zich af. ‘Stel vragen, geef ruimte, wees nieuwsgierig, geef het goede voorbeeld en blijf elkaar zien.’

Marie zet al jaren het vuilnis buiten. Niemand heeft haar dat ooit gevraagd, ze is er op een gegeven moment gewoon mee begonnen. Deze zomer was Marie twee weken met vakantie. Een vuilniszak stond achter de balie. Iedereen zag het, niemand deed er iets aan. Niet omdat haar collega's lui zijn of het niet belangrijk vinden, maar omdat het simpelweg omdat Marie dat altijd doet.

Dit soort situaties komt in bijna elke medische praktijk voor. Het gaat over wie de vaatwasmachine uitruimt als er niemand kijkt, wie een patiënt nabelt zonder dat het gevraagd wordt, wie signaleert dat de wachtkamer even aan kant gemaakt moet worden.

'Geen team dat samen verantwoordelijk is'

In een praktijk met veel parttimers en shifts zien collega's elkaar vaak maar een paar keer per week, soms zelfs helemaal nooit. In zo’n praktijk is geen team dat gezamenlijk verantwoordelijkheid draagt. Je zou zo’n team beter kunnen betitelen als een groep mensen die dezelfde ruimtes gebruikt. Vaak is het een praktijkhouder of praktijkmanager die dan taakjes gaat uitdelen, of zorgt dat er schema’s worden opgesteld. Taken en schema’s die dan vaak reactief worden uitgevoerd.

Hoe fijn zou het zijn als ieder teamlid proactief, dus uit zichzelf, taakjes oppakt? Hoe zorg je dat iedereen zich mede-eigenaar voelt van de praktijk, dat ieder teamlid uit zichzelf een taak ziet liggen en zonder vragen de taak als een vanzelfsprekendheid oppakt?

Wat is eigenaarschap eigenlijk?

Eigenaarschap is het gevoel dat iets van jou is, ook al staat je naam niet op de deur. Onderzoekers noemen dit psychologisch eigenaarschap, en de wetenschap achter dit begrip is inmiddels behoorlijk uitgekristalliseerd. Onderzoek van Pierce, Kostova en Dirks toont aan dat dit gevoel via drie routes ontstaat: je hebt controle over iets, je kent het door en door, en je hebt er zelf iets in geïnvesteerd. Ook bij andere onderzoeken blijft de kern steeds hetzelfde: mensen voelen zich pas eigenaar van iets als ze er grip op hebben, er alles vanaf weten én er zelf in hebben geïnvesteerd.

Dat maakt meteen duidelijk waarom eigenaarschap in een praktijk met parttimers en shifts zo lastig te ontwikkelen is. Wie twee of drie dagen per week werkt, ziet niet alles wat er speelt, heeft weinig invloed op beslissingen die op andere dagen worden genomen en investeert onvermijdelijk minder tijd in het geheel dan een collega die er vier of vijf dagen is. Dat is staat los van motivatie of karakter, het is een direct gevolg van de manier waarop een rooster in elkaar zit. Vergelijk het met je eigen huishouden: je ruimt vanzelf de vaatwasser in, ook als je dat geen leuk klusje vindt, omdat het huis van jou is. Die vanzelfsprekendheid ontstaat in een praktijk niet automatisch, want het gevoel van 'dit is ook een beetje van mij' moet daar bewust ruimte krijgen.

Wat kun je als leidinggevende doen?

Eigenaarschap laat zich niet organiseren met een rooster, corveelijstje of een extra protocol, hoe verleidelijk dat ook is om het zo even overzichtelijk te maken. Zodra je initiatief in een taak giet, voert iemand een opdracht uit in plaats van zelf na te denken. De winst zit in de kleine, dagelijkse manier waarop je als leidinggevende met je team omgaat. Dus de crux ligt bij jou! En het goede nieuws is dus dat je invloed hebt!

Dit is een ingekorte voorpublicatie van het artikel dat binnenkort in MedischOndernemen verschijnt.

Meer lezen?

• Psychologisch eigenaarschap en psychologische veiligheid: twee onmisbare pijlers voor groei 
• Moeilijke gesprekken aangaan als leider: Wat werkt wel?, 29 juni 2026
• Psychologische veiligheid. Het fundament van een geoliede samenwerking, 28 juni 2021
• Betekenisvol leiderschap: Een goede teamsfeer creëren (en gedoe voorkomen), 9 oktober 2025
• Groepsdynamiek in een zorgteam: Train je team om gezond met conflicten om te gaan, 23 oktober 2024